2010/06/16

HITZ PAISAIAK

HOTS. PAISAIA SONOROEN IRRATIA.

http://www.hots-radio.info/

saio berria entzungai.


HITZEZKO PAISAIAK: Harkaitz Cano, Oier Guillan, Arantxa Iturbe, Antton Erkizia

Samuel Butlerrek zion musika, literatura, arkitektura eta orokorrean gizakion sorkuntza oro dela, sortzen duenaren (auto)portreta. Literatura edo musika lan oro dela hortaz norberaren ispilu, norberaren izaeraren inprimazio modukoa. Logika horri jarraituz, gureak ez diren soinuak biltzen, erregistratzen edo gordetzen ditugunean ere nolabait gure entzumenak, entzukerak, islatzen ditugula pentsa behar genuke, eta modu horretan sortzen ditugula ustez neutroak diruditen baina benetan subjetibotasunez beteriko soinu paisaiak.

Gogoeta horrek bultzatuta, identitate-nortasun joku bat proposatu dugu: gure entzumenak biltzen dituzten soinuzko erretrato horiek gureak ez diren bertze hitzekin jantzi nahi izan ditugu; edo nahiago bada, gure autoportreta moduko horiek gainetik marrazteko eskatu diegu beste zenbaiti. Soinumapa artxibotik lau grabaketa aukeratu eta erdi-anonimoki lau idazleri eman dizkiegu, hain zuzen Harkaitz Cano, Oier Guillan, Arantxa Iturbe eta Antton Erkiziari (saioan agertzen diren ordenean), beraien entzumena, beren burua, hitzen bidez, ahots bidez gainean inprima dezaten. Soinu paisaien hitzezko ikusmira moduko batzuk, edo zuzenean entzuteko hitzezko paisaiak.

2010/06/08

Diskoa totem gisa


Euskal musikariok oso sartua daukagu ideia hori. Hau da, musikariok diskoak egiten ditugu. 10 bat egun estudioan, 5 edo nahasketak egiten, masterizatzera bidali, eta 20 egun itxaron fabrikatik etortzea. Gero elkarrizketa, aurkezpen eta ingurumari guztiak.
Totem hori, azkenerako gure “sorkari” edo sorkuntza nolabait besteen eskuetatik pasarazten duena, nik uste dudan jartzen hasi beharko ginela. Dudan jarri, edo behintzat ikuspegiak zabaltzen hasi. Izan ere, musikariak garen heinean, non dago gure balioa? Kantu jakin eta zehatz batzuk sortu, modu ordenatuan grabatu eta haiek notarik-nota zuzenean eskeintzean?
Musika inprobisatuaren inguruko filosofiak bide berri bat zabaltzen digu. Hau da, zuzenekoaren balioa, gertutasun eta bapatekotasunarena. Momentuaren frexkotasunarena. Izan ere, nork ez ditu atsegin momentu horiek? Kontzertu batean musikariak gidoitik atera eta momentuan propio sortutako girabirak eskeintzen dizkigute, eta une hori errepikaezina -edo bihurtzen da.
Eta natorren gaira: gaur egun, euskal saresfera digitala zabaltzen doan neurrian, asko gara internet inguruan bizimodu bat egiten dugunak. Arte-tarte berria zabaltzen zaigu beraz: hau da, bapateko sorkuntzarena, eta batezere, hura modu zuzen eta bapatekoan zabaltzearena. Sorkuntza egin eta zabaltzea bata bestearen atzetik etorri baitaitezke.
Hortaz, diskoak totemak izateak ez du deus txarrik, baina betiere egungo baldintza kulturalak kontutan hartuta. Izan ere, bonbardaketa kultural-global baten erdian bizi gara. Amaigabeak dira musika-produktuak bizi garen munduan. Agian euskal musikariok hori egin behar dugu, gure lan egiteko moduak eta eskeintza-gaitasuna zabaldu.
“Mp3 belaunaldiaren” aurrean gaudelarik, gure sortze gaitasuna biderkatu behar dugu; kantu onak eginez bai, kalitatez grabatutakoak ere bai, baina baita egungo tresnak erabiliz bapateko sorkuntzak hedatzearen lan-ohitura barneratu. Eta “real-time” kultura honetan oso presente egon gure musikazaleen belarri, Itunes eta Ipod-etan: saio inprobisatuak, maketak, kantu zirriborroak, kantu prozesuak, soinu-giro artistikoak.
Urrutira joan gabe, Lain taldeak egindako Lor-en bertsio bat, “Zure doinua”, da euskal bideorik ikusiena interneten (bideokamara hartuta eta zelai batean bi kantariak daudela kitarra batekin). Eta adi datuari: 320.000 ikustaldi inguru ditu.
Azkenerako zer da kultura, ez bada orain eta hemen guztiak gure baitatik ulertzeko tresnen multzoa. Eta zer da euskal kultura, orain eta hemen guzti horiek euskaratik eta euskaraz ulertzeko daukagun tresna ez bada, hau da, gure atzoaren biharrerako gaurra.

2010/06/03

DE ESPALDAS, GARBANZOS Y GUILLOTINAS






El de las espaldas grandes, Platón, ya planteó bien el esquema: que los hijos de los ricos estudien en el mundo de las ideas y adivinen el futuro creándolo, y que los hijos de currelas trabajen y vean la tele. Es el nuevo esquema universitario europeo con el plan Bolonia. El Estado-nación-cueva tiene sus límites, de todos modos.

Los irracional de los sentimientos quedará para mujeres y currelas, que serán cautivos de su mundo emocional: las novelas rosa y los partidos de la selección correspondiente al Estado-nación-cueva en cuestión. Lo racional será la razón de Estado, las lumbreras del pensamiento las llevarán los intelectuales orgánicos, y el Estado repartirá garbanzos para todos sus currantes en cantidades y calidades admirables. Benito Pérez Galdós, el garbancero por antonomasia -por aquello de escribir para comer-, como paradigma de clase social que merodea la Corte para su sustento. Y los discursos de otro gran garbancero, Cicerón, apodado así por su gran verruga de tamaño garbanzo, emitidos día y noche por los altavoces de Babilonia. (¿Hasta cuando seguireis conspirando, rebeldes sin causa?). Un poco de aristocracia mediática y a correr. Todo cuadra.

París. Esa gran ciudad. Los posmodernos en su ático en el centro, un poco ya fukuyamizados y hartos de que ocurran tantas cosas incomprensibles, pues empezando a rizomear con filosofías incomprensibles.

Nueva York. Los estadounidenses, tirándose al rollo más práctico, muy al negocio y la tecnología. Marketing, leadership y leathersheep, filosofía neocon y cienciología. El arte para blanquear dinero, un poco de mano ancha con los ricos que consuman drogas y los pequeños traficantes –negros,latinos- a pasar años en el talego por unas dosis de marihuana.

Londres. Los brits reubicándose –todavía- después de perder medio mundo después de la segunda guerra mundial. Si nos invitan vamos para Iraq, si sale Cameron, a pagar por las recetas, lo que quede del estado de bienestar a subasta, y luego si crece la inseguridad en los barrios altos, más policía.

Berlín. Atractivo turístico. Superpoder europeo. Un poco de tecnocracia para encarrilar bien las economías europeas, que no se produzca más leche de la debida, que la fruta no se produzca en demasía, pero luego todos a comprar al mercado Bio y a votar a los Verdes.

Madrid. Super-encéfalo superior. Succión de euros y Ebros hacia el centro, garbanzos para todos, pero ya que estamos, habladnos en cristiano que no entendemos otros idiomas y no nos da para traducciones simultaneas. La anorexia (política, cultural, económica, nacional) para los demás, y si va mal el negocio, echamos la culpa a las autonomías, y sobretodo a los “nacionalistas”. Y mandamos a la caballería, si fuera el caso.

Este sería un poco el cuadro general.

Y además:
Varias guerras abiertas: Iraq, la del petróleo, y Afganistán, la del gas. Luego otras guerras más encubiertas: Colombia, la de Palestina, la de Somalia…

Alguna que otra guerra fría: la de Irán con el mundo atómico.

Luego pequeños conflictos internos e inherentes a cada cueva. La de Euskal Herria, la de Córcega, alguna que otra escaramuza en los patios traseros de Rusia en el Cáucaso y de USA en América, y obviamente, la gran guerra por hacerse con los mercados africanos. En ocasiones veo conflictos étnicos.

Pero menos mal que va naciendo fuerte y salvaje un nuevo mundo.

El BIC (Brazil-India-China): los chinos con sus superproducciones cinematográficas, adaptando a su milenaria cultura –y por tanto preocupándose algo por el contenido- las últimas técnicas cinematográficas y visuales. Los indios a saco con el tema informático, y neo-ricos brotando como champiñones. Brazil –ese país que es mucho más grande que los USA pero por gracia de las proyecciones cartográficas parece más pequeño- vendiendo turismo, petróleo verde y carnaval.

Un mundo multipolar como proyecto, dicen. La unión de los pueblos caribeños y sudamericanos, el resurgimiento ruso, las nuevas potencias BIC-BIC-BIC, y bueno, al alter mundialismo en sus cuarteles de invierno.

También la Europa de los pueblos abriéndose caminos y tocando puertas: Escocia, Gales, Catalunya, Euskal Herria, Irlanda reunificada, Bretaña, Córcega, …

En general, cierta sensación de anestesia general con pequeñas escaramuzas de tipo protestante en las metrópolis (“No a la guerra”, cuando está lejos; todo nuestro apoyo a Palestina, pero lo del País Vasco no es guerra, es terrorismo; etcétera etcétera). Militantismo por twitter y facebook (¡A que encuentro a más de 400 millones de gilipollas dispuestos a regalar su intimidad a los neocons americanos!). El mundo de la informática e internet ciertamente como un full-monty global, una gran playa de nudistas donde los data-miners o mineros del dato ajeno afilan sus colmillos.

Luego la cristiana resignación: el bombardeo de productos de aquí, es el bombardeo de uranio empobrecido de allá. La super sonrisa del anuncio de teléfonos móviles y pantallas ultra planas de aquí es el super lagrimón y tristeza y suicidio de los que sacan allí el mineral, de los que producen allá el display.

El stress como algo congénito a la escala social y la injusticia sufrida, y los científicos buscando genes para todo. Esto de buscar en los genes viene a ser como cuando antes se buscaba al diablo en el grito del torturado. Este gen y aquel otro. Negando, de paso, lo ambiental de todo lo que nos rodea: es el ambiente, el ambientalismo, ciertamente, el gran olvidado en esta filosofía tan barata y post-post. Si surge la insurrección armada es porque hay un gen en Lacandona o Euskal Herria que los hace salvajes, no por los siglos de injusticias. Si te sale un cáncer de pulmón es por el gen ese que heredaste de tu tatarabuela, no por el humo de la fábrica que hay al lado de tu casa o el humo de los coches que te tragas cuando vas en bici. Si hay maltratadores no es -¿por qué iba a serlo?- por la cultura patriarcal y la educación patética en cuanto a roles y sexo en películas y formatos varios, que no sabe adaptar al hombre al decline de la figura del macho como algo común al globo. Todo está en los genes, hasta la revolución y el votar a Obama o a Bush.

Ah! Y en el caso del Arte, fácil arreglo. Los buenos a la portada del periódico de izquierdillas en su versión cultural. Para los demás guillotina. Olvido. Silencio. Muerte. Guillotina. (Que sirva también para todo tipo de militantes políticos y terroristas y otros tipos de bichos genéticamente deformes).

2010/05/27

POEMA BILDUMATXO BAT


Poema. Errekak ta espetxeak

Errekak ezin dira

luzaroan

espetxeraturik eduki.




Ubeldurak ogibide.


Kontraesanak azaleratzen diren heinean

gehiago dira hauek izkutatzeko

erabilitako mertzenarioak.

Ubeldurak ogibide.





Lolaren zirkua

Lolaren zirkuan

epaileak gobernuaren lozorroan.




Dizdirak (gau paisaia)

1. Balkoira ateratzen naiz.

Hego haize bero bat dabil.

Kolore askotako argiak.

Moreak, urdinak, zuriak.

Berdeak, laranjak, gorriak.



Inguratzen nauen paisai ilunargi bat

ezkerraldetik eskuinaldera begiratzen dudan neurrian.

Mendi gainetan antenak bere argi gorriekin.

Aiako Harriaren soslaia iluntasunean.

Zubi bat bere farola altuekin badiaren barnekaldean.



Ur azalaren gainean arrastaka

argi zipristinak datoz Hendaiatik honuntza.

Uraren sakontasunerantz

luzatzen den

edifizio imaginario baten

beirateak.





Ameslarientzako

alfonbra zuri dizdiratsuak.

Edo soilik isladak gauaren hegian.


Txalupak han-hemenka.

Tarteka Hendaiako trenen intziriak.

Tarteka autoak.

Tarteka gora begiratzen dut.


Ta haizaren dantzak dena orrazten duela

loak hartzen nau zurekin debekatutako hirian.

Begiz asebetetzen nauen

paisai hontan

ez baitut mugarik ikusten.




2. Gaur historia irakaslea bost minutu berandu dator

ta jakinmin handiz nago, nere hiri debekatuaren historiaz

ihardungo

baitu.






Datak botatzen hasten da:


Historiaurrea: Giza aztarnak badiako hondartza batean. III. mendea kristo ondoren: Oiasso. Erromatar meatzeak Aiako Harrietan. Portu garrantzitsua Irun aldean. 670: Bale olio portuak Kantauriko kostaldean. XII. mendea: Nafar erreinuaren kostaldeko hiriguneak. Baztandik Donostiara Veilaz tenente nafarra. XIII. mendea: Gaztelar erregeak foru nafar bat eman Hondarribiari. Balea Hondarribiko armarrira. XIV. mendea: Gaztelar korregidorea Donostia, Oiartzun eta Hondarribiaren artean bitartekari. Jarraian alkaide bakarra hiruentzat. XVI. mendea: Nafarroaren gainbehera eta errrekonkista saioa. XVII-XVIII. Gudaldiak. XIX. Gudaldiak. Aduanak Bidasoara. XX. mendea: Gudaldi latza Guda Zibilean.


Halako hitzjarioak inpresio arraro bat uzten dit gorputzean

goizeko ordu hauetan. Gainera trena hartu behar dut. Trena

hartu behar dut. Eta nere artean diot: mende berri bakoitza

ez al da izango menderatzen jarraitzeko aitzakia berria?



3. Historian itxuak gailentzen direlako susmoa daukat.

Liburuetan baino nahiago baitut

begien aurrean daukadana

aurreritzirik gabe ikustea.

Begiz asebetetzen nauen

paisai hontan

ez baitut mugarik ikusten.


4. Balkoira ateratzen naiz.

Hego haize bero bat dabil.

Kolore askotako argiak.

Moreak, urdinak, zuriak.

Berdeak, laranjak, gorriak.





2010/05/24

herriak badaki



Herriak badaki zer den sufritzea

herriak badaki zer den negar egitea

-hemen ere ikasi dugu-

Baina

irri ta dantza

ta esperantza

herri bat pirinioaren bi aldeetan
dantzan ta kantari


paella haundi bat
da
askatasuna

arroza ta barazkiak
ta
beste
lapikoan
babarrun txuri gorri ta beltzak

ta hortaz
portu, bortu eta bortüetan
uxoak dantzari

nurat joaiten zira zu?
errazu!!

2010/05/19

BELARRITAKO BITXIDUNAREN NESKA



PINTURA IZAN ZEN GARAI BATEAN mundua erretratatzeko modu zuzenena. Aurrehistorian jendea paretak margotzen hasi zenetik, zeozer barne-mundutik kanpora ateratzen zen. Zaldiak eta bisonteak, hartzak, baita erleak ere, sexu organuen errepresentazioak, etabarrek, barneko mundu hura atera nahi zuten. Aipatu izan da haratagoko munduarekiko harreman bat islatzen zutela. adibidez, zaldiek beste bizitzarako bidean laguntzen zutela.

Gerora, pinturak beti bidea egin du giza-artean. Margotze horrek nolabait idazkeraren oinarriak ipini zituen.

Eta idatzia eta hizkia eta idazkera barne munduak paperera eramateko bide bihurtu ziren. Konplexutasuna betiere garatuz joan delarik, ez genuke ulertuko gure gaurko mundua barne-kanpo dialektika horretan errepresentazioaren ekarpen behinekoa gabe.

Biologia gara. Baina baita Kultura ere bai. Izaki biologiko kulturadunak. Etzait bururatzen bikoiztasun hori modu zehatzagoan islatuko duen kontzepturik.

Dialektikoki garatzen da gure bi alor eta atal hauen arteko borroka, garapena, harremana, elkar-eragina. Batzutan gure biologiak goia hartzen dio gure kulturari. Orduan jario kimiko oinarrizkoek hartzen dute gure jokabidearen lema.

Gosea, haserrea, tristezia, ... agian alaitasuna ere bai.

Jario kimiko oinarrizko horiek kontrolpean izatea oinarrizkoa zaigu. Tresna kulturalak behar ditugu, ez gure barneko animali eta instintu horien gatibu izateko.

Tresna horien artean asko daude funtsezkoak. Baina bi aipatuko ditut. ARNASA ETA AHOTSA.

Gure arnasa, hasiera batean oso maila biologikoan kokatu daitekeena, erabiltzen ikasten badugu gure gogoaren kontrolerako tresna gisa erabili dezakegu.

Berdin ahotsakin. Ahotsak asko laguntzen digu erregulatzen gure arimaren egoera.

BIOLOGIA ETA KULTURA DIOGU BERAZ.

Errepresentazioa. Materia.

Gure lehengai biologikoak: ura, hezurrak, begia, haragia, odola, burubideetako argiak....

Gure lehengai kulturalak: hitza, ahotsa, errepresentazioa, eskuen lanaren ondorenak....

Hausnar dezagun, hausnar dezagun......

2010/05/11

Gora berbenak!


BERRIAn argitaratua martxoan, badirudi eztabaida pixkat piztu duela. Igande honetako BERRIAn erreportaia, igandekarian.

Bereziak izaten ziren berbenak herriko festetan. Harrituko zarete agian aldarri txiki honekin, baina hura zen gozada eta dantzarako gogoa!

Berbenek gure herrian izan duten garrantziaz uste dut ez dela nahikoa hitz egin. Zubi-lan garrantzitsua egin zuten: rock kulturaren zabalpena eta kantu ospetsuen euskaratzea, plazak dantzan jartzea, gure lehen moxkor-dantzariak girotzea.

Gertatu izan zait, ingelesezko rock kantu ezagun bat euskarazko bertsioagatik ezagutzen dudala, eta hori gure berbeneroei esker izan da. Nahikoa eskertu al diegu? Norbait akordatzen al da haiekin?

Tarteka gertatzen da: kantu bat bilatzen hasten zara, adibidez "euskal" hitza daramana. Eta bapatean Egan-en kantu bat agertzen zaizu, edo Minxoriak-ena. Kuriositateak zizta egin eta jaisten hasten zara. Kantua jarri eta giro oso bat etortzen zaizu burura: txoznak, jendea alaiki, jaia. Jaigiro liriko-alaigarri bat, ni behintzat hunkitzen nauena.

Hori bai: pixkat koxkortu ginenean, beste euskal musikaruntz edota atzerriko musikaruntz belarriak luzatuz, txozna-gunera iritsi eta, "berbena gaurkoan ere!", hura zen kexu nagusia. Errebeldia harek gustoko musika haratago bilatzera eraman gintuen, musika-haritik tiraka, lehenik hemen genuenari baina gero saltoa eginez anglosaxoi kulturako taldeetara, edota bestelako iturriak bilatuz.

Baina orain, perspektiba zabal batetik begiratuta, berbenek sozializazio eta euskalduntze lan haundia egin zutela aitortu beharra dago. Sozializazioa, rock musika eta musika berriak gizarteratu zituztelako. Eta euskalduntzea, askotan kantu propio edo bertsionatuen bitartez gurera ekarri zutelako atzerriko musika, eta euskaraz gainera. Lan handia egin zuten gure musika-kulturaren oinarriak jartzeko, eta geroko rock uholde guztia ezin da ulertu haiek gabe.

Gerora bai: Sutagar, Negu Gorriak, Delirium Tremens; maketa eta kaseten trukea institutuan; Red Hot Chilli Peppers, Faith No More, Nirvana; Londresera joandako lagunaren diskoak kopiatzen ibiltzen ginenekoak; Bad Religion, Fugazi, Public Enemy; guraso batek lagunduta gure lehen kontzertu handia (nirea Public Enemy-rena, La Casillan); Bap, M-ak, Hertzainak; gure lehen kontzertuak gaztetxetan.

Baina gure lehen-lehen esperientzia musikala ez al zen izan berbenen eskutik, herriko plazetan? Nirea bai behintzat. Hortaz, gora berbenak!

Gaur egun sortu da figura berria: dj "berbeneroa". Plaza askotan ikusiko dituzu irrati-formulako kantuak jartzen, edo tabernetan, edota ezkontzetan. Ondo dago, euskarazko musikari tartea eginez gero noski, baina orokorrean filosofia motz xamarra izaten dute.

Erronka garrantzitsu bat ikusten dut beraz: dantzan jarriko gaituen euskarazko musikari beharrezko atentzioa ematea, bai sortzaile bai entzuleen aldetik. Eta musika dantzagarri gaurkotuaz hitz egiten dut, inolako konplexurik gabe egingo dena egungo tekno-pop-dance-elektro-hiphop-rock nahasketa horretatik jaiotako mistura horren aurrean.

2010/05/06

Ahotsa. Generoa. Musika (BERRIAko artikulua).

BERRIA - 2010 maiatzaren 6.ean

"A capella" atalean

XABI STRUBELL

Arreta handiz jarraitzen ari naiz Maialen Lujanbiok, Uxue Alberdik eta Ainhoa Agirreazaldegik (besteak beste) bertsolaritzaren inguruan abiatutako genero irakurketa eta hausnarketa. Euskal musikara etorrita, aspalditik eman izan dit atentzioa emakumearen ahotsaren (ahotsa, diskurtsoa, espazioa) falta horrek. Hortaz, segituan etortzen zait galdera: zein balio daude hedatuak euskal musikan neska bati zailago edo nekezago gerta dakion ibilbide bat hastea?

Estatistikari heltzekotan, ziur aski gehiago dira haur-gazte garaietan musikan hasten diren neskak mutilak baino, batez ere arlo «tradizionalean». Baina, heldutasunera iristean, gutxiago dira. Gutxiago dira gure taldeetan, gure aldizkarietan, gure disko azaletan.

Ez nuke nahi musikaren fenomenoa generizatu. Musika hizkuntza unibertsala da, eta, hortaz, denok bat gara hura entzun eta disfrutatzeko orduan. Baina badira, eta gure kontzertu eta festetan begia zabaltzea besterik ez dago, beharbada mutilei balio edo sentimenduen aldetik hurkoagoak zaizkien musika motak (rock gogorra?), baita beste norabidean ere, neskei oro har atseginagoak zaizkienak. Bad Sound Systemen kontzertuetan eta reggae-ragga musikaren inguruan sortu zait ideia hori. Hau da, musika dantzatzeko modukoagoak, beroagoak eta nolabait tropikalagoak daudenean uhinetan dantzan, emakumeek gehiago dantzatzeko joera dute. Neska-mutil guztiak gustura ibiltzen gara holakoetan, baina agian entusiasmoaren inguruko sentsazioa da.

Nik uste dut euskal musikan emakumearen ahotsak ez duela oraindik bere tokia erdietsi. Badauzkagu oso musikari erreferentzialak (Maddi Oihenart, Anari, Sorkun eta abar), baina falta da behetik gorako bultzada hori; hau da, egoera bat non edozein neskak bere burua musikan hasi eta jarraitzeko konfiantza, bideak eta erreferenteak izango dituen. Hezkuntza gaia ere bada, dudarik gabe.

Azkenik, ezin da alde batera utzi estilo musikalen inguruko hausnarketa. Rockak gure herrian izan duen pisua ez da izan debaldekoa; rock gogorrari balio jakin batzuk lotzen zaizkio. Baina aspaldi lehertu da estilo-aberastasuna gure herrian, bai mundu zabaletik iristen zaizkigun olatu berriekin, bai gure herrian bertan zabaldu den panorama estilistikoarekin. Agian garaia da gai horiek guztiak mahai gainean jartzeko, eta gure kulturgintzan irizpide komunikatibo-kulturalen araberako analisiak hedatzeko: publiko motak, egoera musikalak, kultur-balioak eta dimentsio estetikoak, dela genero edota bestelako irizpideak aintzat hartuz.


Ahotsa. Generoa. Musika
http://paperekoa.berria.info/plaza/2010-05-06/042/006/Ahotsa._Generoa._Musika.htm